رابطه دانش و تجربه چیزی مثل الاکلنگ است.
الاکلنگی را تصور کنید که یک طرفش وزنهای به نام «دانش» نشسته و طرف دیگر وزنهای به نام «تجربه».
منظور از دانش، همان چیزهایی است که ما مستقیما میخوانیم یا میبینیم تا یاد بگیریم. مثل کتاب و کلاس و چنین چیزهایی.
منظور از تجربه هم پریدن وسط یک ماجرایی است. کار کردن، آزمایش کردن ایده و چیزهایی مثل این.
روی این الاکلنگ:
کد نوشتن مقابل کتابی درباره کدنویسی قرار میگیرد
داستان نوشتن در برابر آموزش داستاننویسی
ورزش کردن در مقابل ویدیوهای یوتیوب ورزشکاران
اگر در کودکی با الاکلنگ بازی کرده باشید، میدانید که مطلوب ما دو وزنه تقریبا برابر هستند. تا این اهرم در یک بیتعادلی دائمی باشد. یک بار طرف راست برود بالا و یک بار طرف چپ.
اگر یک طرف مدام سنگین و سنگینتر شود و طرف دیگر هیچ تغییری در وزنش صورت نگیرد، بازی ما خراب شده است.
ما با الاکلنگی طرف هستیم که دیگر کار نمیکند. یک طرف همیشه بالاست و گیر کرده. و یک طرف همیشه پایین است و روز به روز سنگینتر میشود.
اما چالش اصلی جایی شروع میشود که میخواهیم این الاکلنگ را به حرکت در بیاوریم.
جایی که کمالگرایی آدم را با چالش مواجه میکند.
تصور کنید یک طرف الاکلنگ بچهای نشسته با وزن ۲۰ کیلوگرم. و طرف دیگر بچهای با وزن ۱۰۰ کیلوگرم. بچه سبکتر هرچقدر هم تلاش کند نمیتواند الاکلنگ را به حرکت در بیاورد.
روزهایی که به بهانه بیشتر یادگرفتن، کاملتر شدن، آمادهتر کردن خود سپری شدند، در نهایت فقط طرف دانش را سنگینتر کردهاند.
و وقتی هیچ عملی در به کار بستن این دانسته صورت نگرفته، یا وقتی به تناسب این دریافتها کاری انجام نشده، طرف کار و عمل را رسما به هوا میفرستد.
سیلی سخت واقعیت وقتی به صورتمان میخورد که میخواهیم دانستهها را به کار ببریم اما نمیتوانیم. زورمان به طرف دیگر نمیرسد. طرف دانش بسیار سنگین است.
برای به حرکت درآوردن دانش (یعنی بالا رفتن روی این اهرم) باید انرژی زیادی مصرف کنیم.
من مدتی بود که نمیتوانستم با الاکلنگ بازی کنم. هر چه زور میزدم تکان نمیخورد. فهمیده بودم که طرف دانستههایم را به قدری سنگین کردهام که گویی بچهای ۲۰۰ کیلویی روبروم نشسته. و من هرچقدر زور میزنم نمیتوانم تکانش بدهم.
مشکل تنها این نیست که درباره کاری فقط کتاب بخوانید و از ایدهها حرف بزنید. مشکل اصلی از جایی شروع میشود که مثل یک فرد متخصص در سطح ده میتوانید قضاوت کنید. اما وقتی خودتان دست به کار میشوید، میفهمید که در اجرا در سطح یک هستید.
اینجا جایی است که منتقد کارکشته درون، نویسنده تازه کار را محاکمه میکند. جایی که شما خودتان را با معیارهای سطح ده قضاوت میکنید.
حالا دانستهها ممکن است خودشان به مانع تبدیل شوند. به این دلیل که انتظاراتمان بسیار جلوتر از تواناییهایمان حرکت کردهاند.
به این نکته هم توجه کنید؛ هر کار عملی، یک تجربهای دارد. خرد یا دانشی که خودمان از آن استخراج میکنیم.
میتواند از این جنس باشد که «چند بار چای دم کردم تا فهمیدم آن را چطور دم کنم». یا از جنس «محصولم در بازار شکست خورد فهمیدم که باید مخاطب را بهتر بشناسم».
در هر صورت درسهایی که از تجربه و عمل کردن میگیریم چه پیچیدگی ذهنی بالا داشته باشند، چه ساده باشند، تبدیل به دانستههایمان میشوند. یعنی دوباره طرف دانش را روی الاکلنگ سنگینتر میکند.
ما با الاکلنگی روبرو هستیم که هرچه طرف کار را فشار بدهید، مقداری از آن فشار به طرف دانش هم اضافه میشود.
آنهایی که بهترین استفاده را از الاکلنگ میبرند چه رفتاری دارند؟ کمی به طرف دانش وزن میدهند و بعد به طرف عمل؟ و بعد دوباره همین را تکرار میکنند تا الاکلنگ همچنان به حرکت ادامه بدهد؟